Ζάκυνθος Γεωγραφία της Ζακύνθου

Γεωγραφική και Διοικητική Θέση της Ζακύνθου

Gerolamo Marafon, 1645 (Querini Stampalia)

Ο Νομός Ζακύνθου περιλαμβάνει το Νησί της Ζακύνθου και τις Νησίδες Στροφάδια. Η Ζάκυνθος είναι ο τρίτος σε έκταση και ο νοτιότερος από τους τέσσερις Νομούς της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων (Π.Ι.Ν.) με 405.600 τ.μ. που αντιστοιχεί στο 17,58% της έκτασης της ΠΙΝ και στο 0,31% της έκτασης της Χώρας.
Βρίσκεται δυτικά της βορειοδυτικής πλευράς της Πελοποννήσου με ελάχιστη απόσταση περίπου 9 ν.μ. από τα παράλια του Ν. Ηλείας και 15 Km από το ακρωτήριο της Κυλλήνης από όπου και γίνεται η μέσω φέρυ-μπώτ σύνδεση με την λοιπή Ελλάδα. Ο Νομός απέχει 100 Km από το πλησιέστερο μεγάλο αστικό κέντρο-την Πάτρα- και 300 Km από την Αθήνα.

Μορφή ανάγλυφου του εδάφους
Συνολική έκταση: 405.600 στρ.
Πεδινές εκτάσεις: 178.300 στρ
Ορεινές εκτάσεις: 3.600 στρ
Ημιορεινές εκτάσεις: 223.700 στρ

Παραγωγικό Σύστημα

Πρωτογενής Τομέας
Ο πρωτογενής τομέας απασχόλησης και ειδικότερα η γεωργία αποτελεί ακόμη σημαντικότατη πηγή εισοδήματος του νησιού μαζί με τον τουρισμό, παρά το γεγονός της μείωσης των αροτραίων εκτάσεων κατά 19,98% εξ αιτίας της διόγκωσης του τουρισμού.

Κύριες Καλλιέργειες είναι της ελιάς και του αμπελιού που υποστηρίζει την πλούσια οινική παράδοση της Ζακύνθου. Ένα από τα βασικά αμπελουργικά προϊόντα είναι η μαύρη κορινθιακή σταφίδα. Στη Ζάκυνθο υπάρχουν καλλιεργούμενες ποικιλίες φυτών προσαρμοσμένων στις τοπικές συνθήκες όπως το Ζακυνθινό Πεπόνι, το Ζακυνθινό Νεροκρέμμυδο. Επίσης, έχει αναπτυχθεί μία από τις πλέον μεγαλόσωμες φυλές προβάτων στην Ελλάδα το πρόβατο φυλής Ζακύνθου.

Δευτερογενής Τομέας
Ο Δευτερογενής τομέας συμμετέχει με μικρότερο ποσοστό στην οικονομία του Νησιού. Ο έντονος τουριστικός χαρακτήρας του Νησιού αποτρέπει ανάλογες δραστηριότητες οι οποίες θα ήταν ρυπογόνες για το Περιβάλλον.
Το μεγαλύτερο ποσοστό των μονάδων του δευτερογενούς τομέα αφορά δύο συγκεκριμένες ομάδες
.: τις μονάδες επεξεργασίας μεταποίησης συσκευασίας προϊόντων και τις
.: μονάδες που σχετίζονται με την παραγωγή οικοδομικών υλικών ή γενικότερα έχουν σχέση με την οικοδομική δραστηριότητα.
Στην πρώτη ανήκουν τα οινοποιεία, σταφιδεργοστάσια, σφαγεία, τυροκομεία, αλευρόμυλοι κλπ και στην δεύτερη οι μονάδες παραγωγής αμμοχάλικου και έτοιμου σκυροδέματος, τα σχιστήρια πέτρας και μαρμάρου, τα ξυλουργεία, σιδηρουργεία κλπ. Ο δευτρογενής τομέας εξαιτίας της ανάπτυξης του Τουρισμού εμφανίζει ελαφρώς θετική εξέλιξη, αφού η οικοδομική δραστηριότητα δημιούργησε μια μικρή αύξηση στον τομέα των ορυχείων και αύξηση στον βιοτεχνικό τομέα.

Τριτογενής Τομέας
Ο τομέας των υπηρεσιών, εκτός από τις υπηρεσίες του δημοσίου τομέα και των συναφών υπηρεσιών (ασφαλιστικά ταμεία κλπ) είναι ανάλογος με το μέγεθος της οικονομίας και του πληθυσμού του νησιού. Το ίδιο ισχύει και για το εμπόριο που κυρίως είναι λιανικό. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ανάπτυξη υποδομών και δραστηριοτήτων χονδρικού εμπορίου ευρισκόμενου σε συνάρτηση με τις τουριστικές δραστηριότητες. Υπολογίζεται ότι την τελευταία εικοσαετία τα καταστήματα λιανικού εμπορίου στο Νομό Ζακύνθου σχεδόν τριπλασιάστηκαν . Την ίδια περίοδο τα καταστήματα χονδρικού εμπορίου υπολογίζεται ότι υπερδιπλασιάστηκαν.

Τουρισμός
Ο τουρισμός αποτελεί τον δυναμικότερο τομέα της οικονομίας του νησιού και η συμμετοχή του τριτογενή τομέα γενικά στο Ακαθάριστο Περιφερειακό Προϊόν είναι καθοριστική και συνεχώς αυξανόμενη. Η "έκρηξη" του Τουρισμού και η απαρχή σημαντικών επενδύσεων συνέβη δεκαετία του 1980 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Η ανάπτυξη του τουριστικού τομέα συνοδεύτηκε από αλματώδη ανάπτυξη όλων των τεχνικών υποδομών και την ραγδαία εξέλιξη των τοπικών αγορών και της τοπικής οικονομίας.

Κλιματικά, Μετεωρολογικά και Υδρολογικά Δεδομένα
Το κλίμα της Ζακύνθου είναι ιδιαίτερα ήπιο, είναι θαλάσσιο-μεσογειακό και υγρό. Χαρακτηρίζεται από ήπιο βροχερό χειμώνα και δροσερό καλοκαίρι. Η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι 18,9% C.
O συνολικός αριθμός ημερών βροχής υπολογίζεται σε 115, με την ακόλουθη εμφάνιση:
Φθινόπωρο-Χειμώνα: 85 ημέρες 73,9%
Άνοιξη: 25 ημέρες 21,7%
Καλοκαίρι: 5 ημέρες 4,4%

Οι επικρατούντες άνεμοι είναι ΒΔ και ΝΔ κατευθύνσεων, περιορισμένης εντάσεως. Άνεμοι υψηλής εντάσεως 6-8 μποφώρ παρατηρούνται σε συχνότητα 3% περίπου.

Δεν παρουσιάζει έντονες θερμοκρασιακές μεταβολές, ούτε σφοδρούς ανέμους. Έχει ιδιαίτερη υγρασία, με μέση ετήσια σχετική υγρασία πάνω από 65% και μεγάλη ηλιοφάνεια που ανέρχεται σε 296 ημέρες.

Ο κύριος επιφανειακός υδροκρίτης είναι η κορυφογραμμή του όρους Βραχίονας .
Οι γεωλογικοί σχηματισμοί που δομούν το νησί δεν εμφανίζουν μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς λόγω του ενεργού πορώδους δεν διαμορφώνουν αξιόλογους υδροφόρους ορίζοντες με συνέπεια την ανεπαρκή - για τις σημερινές ανάγκες - υδροδότηση και άρδευση.
Υποθαλάσσιες πηγές έχουν εντοπισθεί στις βόρειες ακτές του νησιού, μερικές δε από αυτές με σημαντική παροχή είναι θειούχες ιαματικές.

Φυσικό Περιβάλλον

Στη Ζάκυνθο εντοπίζονται δύο πολύ σημαντικοί Βιότοποι σπανίων θαλασσίων ειδών που προστατεύονται από Διεθνείς Συμβάσεις. Πρόκειται για τον Βιότοπο Αναπαραγωγής της Θαλάσσιας Χελώνας Caretta caretta στον Κόλπο του Λαγανά, για την οποία από το 1999 έχει θεσμοθετηθεί το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου και τον Οικότοπο Διαβίωσης και Αναπαραγωγής της Μεσογειακής Φώκιας Monachus monachus,στις δυτικές και βόρειες απόκρημνες ακτές του νησιού.

Βιότοποι και Περιοχές Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους
Στη Ζάκυνθο οι Περιοχές των Βιοτόπων της καθώς και όλες οι Δασοκαλυπτόμενες Περιοχές Χαλεπίου Πεύκης (Ορεινή Ζάκυνθος και Βουνό Σκοπός) είναι περιοχές Ιδιαίτερους Φυσικού Κάλλους

Βιότοπος Θαλάσσιας Χελώνας Caretta caretta
Ο Κόλπος του Λαγανά, που βρίσκεται στο νότιο τμήμα της Ζακύνθου -νοτιοανατολικού προσανατολισμού- με ημικυκλικό σχήμα οριοθετούμενος από δύο λοφώδεις χερσονήσους (Σκοπός) και με άνοιγμα 12 Km , παρουσιάζει υψηλή οικολογική αξία δεδομένου ότι στις παραλίες του από το τέλος της Άνοιξης έως τις αρχές του Φθινοπώρου, ωοτοκούν οι Θαλάσσιες Χελώνες Caretta caretta, η οποία έχει χαρακτηρισθεί ως κινδυνεύον με εξαφάνιση είδος και προστατεύεται από την Εθνική και Ευρωπαϊκή Νομοθεσία καθώς και από Διεθνείς Συμβάσεις και Συνθήκες.
Η υψηλότερη στην Μεσόγειο πυκνότητα και πλήθος φωλεών της Θαλάσσιας Χελώνας στις παραλίες του Κόλπου του Λαγανά, καθώς και η ύπαρξη στην ίδια περιοχή και άλλων σημαντικών ευαίσθητων ή αισθητικών αξιόλογων οικοσυστημάτων όπως: Αμμοθινικών Οικοσυστημάτων του Υγροβιότοπου Κεριού των Νησίδων Μαραθωνησίου, Πελούζου Χερσαίων Οικοσυστημάτων διαφορετικών τύπων με πολύ σπάνια και ενδιαφέροντα είδη χλωρίδας και ορισμένα ενδημικά φυτά, καθώς και με πλουσιότατη πανίδα των εκτεταμένων υποθαλάσσιων λιβαδιών της Posidonia oceanica καθιστούν τον Βιότοπο του Κόλπου του Λαγανά σε διεθνούς σημασίας Βιότοπο.

Βιότοπος Μεσογειακής Φώκιας
Στο βόρειο και δυτικό τμήμα της Ζακύνθου, στις απότομες ακτές με θαλάσσιες σπηλιές, καθώς και γύρω από το ακρωτήριο Μαραθία υπάρχουν Μεσογειακές Φώκιες.
Ο πληθυσμός της Μεσογειακής Φώκιας Monachus monachus στη Ζάκυνθο είναι ο μεγαλύτερος γνωστός στο Ιόνιο και συγκρίσιμος σε μέγεθος με αυτόν των Σποράδων, στο Αιγαίο.

Υδάτινοι Αποδέκτες - Ακτές

Το Νησί δεν έχει ποτάμια ούτε λίμνες.
Στο μέσον της βορειοανατολικής ακτής υπάρχει παλιά ανενεργή Αλυκή, ενώ στην πεδιάδα και σε μικρές πλαγίες δημιουργούνται παροδικές κατακλύσεις εδαφών από τα νερά της βροχής.
Στη δυτική απόληξη του Κόλπου Λαγανά υπάρχει επίσης βαλτώδης υγρότοπος, η Λίμνη Κεριού.
Σημαντικοί είναι οι χείμαρροι: Αγ. Χαραλάμπους που διασχίζει το νότιο τμήμα της Πόλης, Μπούκας Λαγανά στο νότιο τμήμα του νησιού και Σκούρτη Αλυκών στο Βορειοανατολικό τμήμα του.
Οι σημαντικοί Κόλποι της Ζακύνθου είναι του Λαγανά, των Αλυκών, και του Πλάνου που είναι αμμώδεις απολήξεις της μεγάλης Ζακυνθινής πεδιάδας.
Οι σημαντικότεροι όρμοι είναι του Αγίου Νικολάου Βολιμών και του Πόρτο Βρώμη.
Κοντά στην ακτή ευρίσκονται αρκετές βραχονησίδες υψηλού αισθητικού κάλλους, όπως το Μαραθωνήσι, το Πελούζο, ο Αϊ-Σώστης στον Κόλπο του Λαγανά, ο Αγ. Ιωάννης και Αγ. Ανδρέας στις Β.Δ. ακτές, ο Αγ. Νικόλαος και το Μικρό Νησί, στις Β.Α. ακτές.
Σημαντικά είναι τα θαλάσσια σπήλαια της Ζακύνθου με ιδιαίτερο τουριστικό αλλά και οικολογικό ενδιαφέρον.

Γεωλογικά και Υδρογεωλογικά Στοιχεία

Γεωμορφολογικά διακρίνονται δύο κύρια τμήματα:
Το ορεινό δυτικό τμήμα με μέγιστο υψόμετρο 756 μέτρα (όρος Βραχίονας) και το πεδινό ανατολικό όπου υπάρχει μεγάλη πεδιάδα με γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας.
Μικρότερα λοφώδη τμήματα υπάρχουν επίσης στα ανατολικά του Νησιού με ψηλότερη κορυφή τον Σκοπό 492 μέτρα.
Η Ζάκυνθος ευρίσκεται σε περιοχή που εμφανίζει τη μεγαλύτερη σεισμική επικινδυνότητα στη Χώρα και έχει υποστεί από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα τις καταστροφικές συνέπειες πλήθους σεισμών.
Η πιο πρόσφατη μεγάλη καταστροφή ήταν αυτή του 1953, η οποία επέδρασε καθοριστικά στη μετέπειτα κοινωνικοικονομική εξέλιξη του Νησιού.

Οι Νησίδες Στροφάδες

Henricus Martellus.
Chantilly, Musee Conde

Περίπου 20 ναυτικά μίλια νότια από την Ζάκυνθο, (37 ν.μ. από το Λιμάνι της Ζακύνθου), βρίσκονται αυτά τα δύο νησιά -με περιφέρεια 6 ν.μ. η μεγαλύτερη [με 2,5 km2] και τριών η μικρότερη[1,5 km2] - που υπάγονται στο Νομό Ζακύνθου και μάλιστα στο Δήμο Ζακυνθίων.
Είναι η συνέχεια, γεωλογικά, της Νότιας Κορυφής της Ζακύνθου από το Ακρωτήρι Γέρακα.
Οι δύο Νησίδες είναι τόσο χαμηλά (10 μέτρα μέγιστο υψομετρικό), που κάποιος προσεγγίζοντάς τις, βλέπει μόνο τον επιβλητικό Πύργο, [της Ιερής Μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος -Αγίου Διονυσίου Στροφάδων] να ξεπροβάλει από την επιφάνεια της θάλασσας.
Σύμφωνα με έρευνες που έγιναν στα νησιά αυτά είναι ωκεανικά και ποτέ δεν υπήρξαν ενωμένα με άλλα νησιά ή με την ηπειρωτική Ελλάδα.
Το έδαφος των Στροφάδων είναι γονιμότατο με πυκνή και πολύ πλούσια βλάστηση [το 1/3 περίπου των νησιών καλύπτεται από πυκνή βλάστηση μακί] και υπάρχει αφθονία πηγαίων δροσερών νερών. Το δε τοπίο τους, όπως διαμορφώθηκε στους αιώνες, αποτελεί σημαντικό στοιχείο της αγροτικής ιστορίας του τόπου μας.
Το Φυσικό Περιβάλλον των Νησίδων είναι καταγεγραμμένο ως ιδιαίτερης σημαντικής αξίας. Υπάρχει δάσος με Αιωνόβια Κέδρα τεράστια Πουρνάρια, Αριές, Σχοίνα, Μυρτιές, Αγριελιές, Σπάρτα.
Τα Στροφάδια αποτελούν σπάνιο και προστατευόμενο Βιότοπο/Οικότοπο, σπάνιας μεσογειακής χλωρίδας και αποδημητικών πνηνών - την άνοιξη, τέλος Μαρτίου, τον Απρίλιο και τον Μάη σταθμεύουν για να ξεκουραστούν εδώ χιλιάδες πουλιά που έρχονται από την Αφρική, όπως Κούκοι, Τσαλαπετεινοί, Σταυροχελίδονα Ορθοχελίδονα, Σπιτοχελίδονα, Σύλβιες, Συκοφάγοι και Τρυγόνια-και φωλιάζουν σπάνια είδη, όπως ο Μύχος, ο Ασημόγλαος, ο Θαλασοκόρακας, ο Πετρίτης, ο Σπιζαετός, ο Τσαλαπετεινός, η Καρδερίνα και Τρυγόνια.